Dziedziczny rak prostaty
Część raków prostaty ma podłoże dziedziczne — zmiany w genach BRCA1, BRCA2 i HOXB13 zwiększają ryzyko, a w przypadku BRCA2 wiążą się z bardziej agresywnym przebiegiem. Badanie genetyczne pozwala poznać ryzyko i działać zawczasu.
Skąd bierze się dziedziczne ryzyko
Niektóre nowotwory prostaty rozwijają się na podłożu odziedziczonej zmiany w genie. Geny takie jak BRCA2 czy ATM odpowiadają za naprawę uszkodzeń DNA — gdy ich funkcja jest zaburzona, rośnie ryzyko nowotworu. HOXB13 to gen swoiście powiązany z dziedziczną predyspozycją do raka prostaty.
Osoba, która odziedziczyła taką zmianę, ma wyższe ryzyko zachorowania, często w młodszym wieku. Znajomość predyspozycji umożliwia wcześniejszy nadzór (m.in. regularne oznaczanie PSA) i — w razie zachorowania — trafniejszy dobór leczenia.
Geny związane z rakiem prostaty
W ramach Pełnego Planu profilaktyki (124 geny) oceniamy wszystkie geny, które wytyczne NCCN zalecają badać przy raku prostaty:
Najsilniej powiązane z rakiem prostaty
BRCA2 — podwyższone ryzyko i bardziej agresywny przebieg; BRCA1 — znany z raka piersi i jajnika, u mężczyzn zwiększa ryzyko raka prostaty; HOXB13 — gen swoisty dla raka prostaty, ryzyko zachorowania 33–60% (najwyższe dla wariantu G84E).
Geny naprawy DNA o podwyższonym ryzyku
Zmiany związane ze zwiększonym ryzykiem raka prostaty, istotne przy planowaniu nadzoru i doborze leczenia.
Geny zespołu Lyncha
Geny naprawy błędnie sparowanych zasad. Kojarzone z rakiem jelita grubego i endometrium, zwiększają też ryzyko raka prostaty.
Zespół Li-Fraumeni
Gen supresorowy nowotworów. Warianty dziedziczne powodują wysokie ryzyko wielu nowotworów w młodym wieku; w rodzinach z zespołem Li-Fraumeni opisywano też zwiększone ryzyko raka prostaty.
U kobiet, uszkodzenia genu BRCA2 są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi (ryzyko 55-69%), raka jajnika (ryzyko 13-29%), raka trzustki (ryzyko 5-10%), raka skóry. U mężczyzn, uszkodzenia genu są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka prostaty (ryzyko 19-61%), raka piersi (ryzyko 2-7%), raka trzustki (ryzyko 5-10%), raka skóry.
U kobiet, uszkodzenia genu BRCA1 są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi (ryzyko 60-72%), raka jajnika (ryzyko 39-58%), raka trzustki (ryzyko 5%). U mężczyzn, uszkodzenia genu są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi (ryzyko 0.2-1.2%) i raka prostaty (ryzyko 7-26%)
Źródła i bazy danych: OMIM 615670 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
W badaniu znaleziono wariant patogenny w 1 allelu (kopii) genu HOXB13. U mężczyzn, uszkodzenia genu HOXB13 są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka prostaty (ryzyko 33–60%, najwyższe dla wariantu G84E). U kobiet nie obserwujemy wzrostu ryzyka zachorowania na nowotwory, natomiast mogą one przekazać zagrożenie swoim synom (prawdopodobieństwo przekazania mutacji dzieciom wynosi 50%).
W badaniu zidentyfikowano wariant patogenny w 1 allelu (kopii) genu PALB2. Uszkodzenia genu PALB2 są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi (ryzyko 32-53%), raka trzustki (ryzyko 2-5%), raka jajnika (ryzyko 3-5%) oraz raka prostaty.
Źródła i bazy danych: OMIM 610355 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
U kobiet, uszkodzenia genu ATM są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi (ryzyko 21-24%), raka jajnika (ryzyko 2-3%), raka trzustki (ryzyko 5-10%) oraz raka jelita grubego (ryzyko 5-10%). U mężczyzn, uszkodzenia genu są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka prostaty (ryzyko 25%), raka trzustki (ryzyko 5-10%) oraz raka jelita grubego (ryzyko 5-10%). Homozygotyczne warianty patogenne w genie ATM (obecne w obu kopiach genu) są związane z postępującym zaburzeniem neurologicznym zwanym ataksia-teleangiektazja. Pacjentka ma uszkodzoną tylko jedną kopię genu, wiec choroba u niej nie wystąpi, niemniej może mieć to znaczenie w kontekście planowania rodziny.
Źródła i bazy danych: OMIM 208900 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
W badaniu znaleziono wariant patogenny w genie CHEK2. Uszkodzenia genu CHEK2 są związane ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi u kobiet (ryzyko 23-27%) i niewielkim zwiększeniem ryzyka raka prostaty u mężczyzn (ryzyko <20%). W badaniu znaleziono wariant potencjalnie patogenny w genie CHEK2. Szacuje się, że ryzyko zachorowania na raka piersi u nosicielek wariantu p.Ile157Thr w genie CHEK2 wynosi mniej niż 20%. Z tego względu, nie rekomenduje się zmian w zakresie działań profilaktycznych.
Gen MLH1, którego zaburzenia są powiązane z zespołem Lyncha i zwiększonym ryzykiem zachorowania na m. in. raka jelita grubego (ryzyko wynosi 46-61%), raka żołądka (ryzyko 5-7%), raka nerki (ryzyko do 5%), raka pęcherza moczowego (ryzyko 2-7%) a u kobiet dodatkowo raka endometrium (ryzyko 34-54%) i raka jajnika (ryzyko 4-20%).
Źródła i bazy danych: OMIM 120436 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
Gen MSH2, który koduje białko MSH2 - składnik kompleksu naprawy błędnie sparowanych zasad DNA (MMR), tworzący heterodimery MutSα i MutSβ. Warianty patogenne prowadzą do zespołu Lyncha - dziedzicznego niepolipowatego raka jelita grubego (HNPCC). Choroba jest dziedziczona autosomalnie dominująco. Nosiciele mają istotnie zwiększone ryzyko raka jelita grubego (do 80%), endometrium, jajnika, żołądka, układu moczowego i innych nowotworów.
Źródła i bazy danych: OMIM 609309 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
Gen MSH6, który wywołuje zespół Lyncha. Obecność mutacji zwiększa ryzyko zachorowania na następujące nowotwory: raka jelita grubego (ryzyko 10-44%), raka trzonu macicy (ryzyko 16-49%), raka jajnika (ryzyko do 13%), raka nerki (ryzyko do 5.5%), raka pęcherza moczowego (ryzyko do 8.2%), raka żołądka (ryzyko do 7.9%), raka prostaty (ryzyko do 11.6%), guza mózgu (ryzyko do 1.8%).
Jest to znany wariant powiązany z zespołem Lyncha, w szczególności ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka jelita grubego (ryzyko 8.7-20%) oraz raka trzonu macicy (ryzyko 13-26%). Sporadycznie obserwuje się raka jajnika w grupie nosicielek mutacji PMS2, ale zwiększone ryzyko zachorowania na ten nowotwór nie zostało potwierdzone.
Gen TP53, który koduje białko p53 - kluczowy supresor nowotworowy regulujący ekspresję genów w odpowiedzi na stres komórkowy, indukując zatrzymanie cyklu komórkowego, apoptozę lub naprawę DNA. Zaburzenia funkcji genu prowadzą do zespołu Li-Fraumeni (LFS1, OMIM #151623). Choroba jest dziedziczona autosomalnie dominująco. Objawy obejmują bardzo wysokie ryzyko wielu nowotworów złośliwych, w tym mięsaków, raka piersi, guzów mózgu, raka kory nadnerczy i białaczek, często w młodym wieku.
Źródła i bazy danych: OMIM 191170 · NCBI Gene · GeneCards · Orphanet
Rola genu i powiązane choroby
Pełny Plan obejmuje również pozostałe geny predyspozycji onkologicznych — w sumie 124 geny. Zobacz pełną listę 124 genów →
Źródła: NCCN Guidelines® Genetic/Familial High-Risk Assessment: Breast, Ovarian, Pancreatic, and Prostate, v1.2027; NCCN Guidelines® Prostate Cancer, v1.2027.
Kto powinien rozważyć badanie
Badanie warto rozważyć szczególnie w poniższych sytuacjach. Możesz je jednak wykonać profilaktycznie również bez obciążonego wywiadu — bez skierowania.
Rak prostaty u ojca lub brata
Rak prostaty o agresywnym przebiegu w rodzinie
Zachorowanie na raka prostaty w młodym wieku
Rak piersi, jajnika lub trzustki w rodzinie (geny BRCA)
Kilka przypadków nowotworów w rodzinie
Rak jelita grubego lub endometrium w rodzinie (zespół Lyncha)
Znana zmiana w genie BRCA1, BRCA2, PALB2, HOXB13 lub w genach zespołu Lyncha u krewnego
Badania dla pacjentów w Warsaw Genomics
Badanie predyspozycji mówi o genach odziedziczonych. Przy rozpoznanym nowotworze lekarz może potrzebować także informacji o zmianach w samym guzie. Te badania wykonuje nasze laboratorium Warsaw Genomics:
Profilowanie somatyczne z bloczka
Analiza tkanki guza (bloczek parafinowy) pod kątem zmian w genach naprawy DNA (HRR), istotnych przy doborze leczenia.
Zobacz badanie →ctDNA — płynna biopsja
Ocena zmian somatycznych z krwi, gdy tkanki guza nie ma albo nie nadaje się do badania.
Zobacz badanie →MRD — choroba resztkowa
Monitorowanie choroby resztkowej po leczeniu testem Signatera™.
Zobacz badanie →Nie wiesz, które badanie wybrać? Umów konsultację w poradni genetycznej Warsaw Genomics →
Interpretacja oparta o polską populację
Wykryte warianty klasyfikujemy z wykorzystaniem unikatowej bazy danych Warsaw Genomics, zawierającej informacje genomowe od niemal 100 000 osób z polskiej populacji. Pozwala to dokładniej ocenić znaczenie zmian charakterystycznych dla naszego regionu niż w oparciu wyłącznie o bazy globalne. Analizę wykonujemy metodą sekwencjonowania nowej generacji (NGS).
Rak prostaty — pytania i odpowiedzi
Prostata — profilaktyka, o której mężczyźni myślą za rzadko
Dziedziczne predyspozycje do raka prostaty (m.in. HOXB13, BRCA2) można sprawdzić jednym badaniem — zawczasu.
Mężczyźni
Świadoma profilaktyka prostaty i jelita grubego
Poznaj swoje ryzyko — działaj zawczasu
Zamów Pełny Plan profilaktyki i sprawdź dziedziczne predyspozycje do raka prostaty oraz pozostałych nowotworów.